| Tâm Bút: TƯƠNG LAI CỦA VBVNHN (Một câu hỏi đau nhức về thế hệ kế tiếp) Hôm nay, chúng tôi có tham dự buổi họp thường niên của Văn Bút Quốc Tế với Ủy ban Nhà Văn Trẻ (Young Writers Committee- YWC). Cuộc họp kéo dài gần bốn tiếng, chỉ có một khoảng nghỉ ngắn 15 phút. Vì công việc cá nhân, tôi không thể tham dự trọn vẹn chương trình nên không thể nắm hết mọi nội dung được thảo luận, nhưng chỉ qua những gì đã được nghe và chứng kiến, tôi vẫn cảm thấy có một vấn đề đặc biệt khiến mình giật mình và day dứt, đó là vấn đề thế hệ trẻ và tương lai của các trung tâm Văn Bút đang trở thành một câu hỏi mà chúng ta không thể tiếp tục né tránh. Trong cuộc họp, khi nhìn vào thực tế của Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại (VBVNHN), tôi chợt nhận ra một điều rất đáng suy nghĩ… Trong số các hội viên hiện nay, gần như VBVNHN không có người nào dưới 35 tuổi, còn những người dưới 60 tuổi cũng chỉ có thể đếm được trên đầu ngón tay. Đây không còn đơn thuần là một con số thống kê về tuổi tác của hội viên, mà đối với tôi, đó là một hồi chuông cảnh báo về vấn đề thế hệ và sự tiếp nối của một tổ chức văn chương đã được nhiều thế hệ xây dựng và duy trì trong suốt một chặng đường dài. Điều đáng suy nghĩ hơn nữa là VBVNHN sẽ đi về đâu trong 10, 20 hay 30 năm tới nếu không có một thế hệ trẻ bước vào để tiếp nhận, duy trì và tiếp tục phát triển những gì mà các thế hệ đi trước đã dày công xây dựng? Một tổ chức có thể sống bằng lịch sử, bằng những ký ức đẹp và bằng những thành tựu của quá khứ trong một khoảng thời gian, nhưng không thể tồn tại lâu dài nếu không có những con người mới tiếp nối. Vì vậy, câu chuyện về thế hệ trẻ không còn là một vấn đề phụ thuộc hay có thể để lại cho tương lai, mà đã trở thành một câu hỏi cấp thiết mà toàn thể VBVNHN cần phải nhìn nhận một cách nghiêm túc ngay từ hôm nay. Tôi đặc biệt xúc động trước phần giới thiệu chân thành của Chủ tịch Cung Thị Lan về VBVNHN cũng như về những hội viên trẻ tuổi của VBVNHN. Trong hoàn cảnh tuổi tác của hội viên ngày càng cao, sự hiện diện của một người trẻ quan tâm đến văn chương và vẫn muốn tham gia vào sinh hoạt Văn Bút có lẽ mang một ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với bản thân một cá nhân. Đó không chỉ là sự hiện diện của một người viết trẻ, mà còn có thể được xem như một dấu hiệu cho thấy vẫn còn một cánh cửa để thế hệ mới bước vào, tiếp xúc với những người đi trước và tìm thấy ở Văn Bút một không gian để sinh hoạt, trao đổi và phát triển con đường sáng tác của mình. Chủ tịch Cung Thị Lan cũng đã nêu lên một vấn đề rất thực tế, đó là người viết dưới 35 tuổi ngày nay thực sự rất khó tìm, và đây có lẽ không phải là khó khăn riêng của VBVNHN mà còn là vấn đề mà nhiều trung tâm Văn Bút khác đang phải đối diện. Trong xã hội hiện đại, viết văn, làm thơ, hay theo đuổi các hoạt động văn chương hầu như không phải là một nghề có thể bảo đảm cuộc sống cho người trẻ, vì vậy một người muốn theo đuổi văn chương thường phải đồng thời làm nhiều công việc khác nhau để mưu sinh. Và việc viết thường chỉ có thể được thực hiện trong những khoảng thời gian còn lại sau công việc, gia đình và những trách nhiệm của cuộc sống. Chính vì thực tế đó, nếu chúng ta chỉ ngồi chờ những người trẻ dưới 35 tuổi tự tìm đến Văn Bút thì có lẽ chúng ta sẽ phải chờ rất lâu, bởi trong khi chúng ta đang chờ, thế hệ trẻ vẫn đang bận rộn với việc học hành, lập nghiệp, xây dựng gia đình và tìm kiếm một chỗ đứng trong xã hội. Vì vậy, câu hỏi cần được đặt ra không chỉ là tại sao ngày càng ít người trẻ tìm đến Văn Bút, mà quan trọng hơn là liệu chính Văn Bút có cần chủ động tìm đến họ hay không. Nếu chúng ta thật sự muốn có một thế hệ kế thừa thì có lẽ chúng ta không thể chỉ ngồi yên chờ đợi, mà phải bước ra khỏi những khuôn khổ quen thuộc để tìm kiếm, mời gọi và tạo cơ hội cho những người trẻ đang viết, đang sáng tạo và đang sống giữa một môi trường văn hóa hoàn toàn khác với thế hệ trước. VBVNHN được hình thành và duy trì bởi một thế hệ đã trải qua những biến động lịch sử đặc biệt của dân tộc Việt Nam, những người đã mang theo tiếng Việt, văn chương, ký ức và văn hóa Việt Nam đến một vùng đất mới, rồi dành nhiều năm tháng, công sức và tâm huyết để gìn giữ những giá trị ấy trong cộng đồng người Việt hải ngoại. Những người sáng lập và những hội viên kỳ cựu đã đóng góp rất nhiều cho sự tồn tại của Văn Bút, và những đóng góp ấy không thể phủ nhận cũng như không thể xem nhẹ. Tuy nhiên, một tổ chức văn chương không thể chỉ sống bằng quá khứ, bởi lịch sử dù đáng trân trọng đến đâu cũng không thể tự mình tạo ra tương lai. Một hội muốn tồn tại lâu dài phải có khả năng truyền lại ngọn lửa cho thế hệ kế tiếp, và nếu tất cả những người đang cầm bút, đang tổ chức, đang điều hành và đang duy trì sinh hoạt của hội đều thuộc về cùng một thế hệ, thì đến một lúc nào đó, khi thế hệ ấy lần lượt rời khỏi sinh hoạt văn chương khác. Đây không phải là câu hỏi dành riêng cho một cá nhân, một ban chấp hành hay một nhiệm kỳ nào, mà là câu hỏi dành cho toàn thể VBVNHN, bởi tương lai của một tổ chức không thể chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của một vài người mà phải được xây dựng bằng sự chung tay của nhiều thế hệ. Một trong những điều mà các tổ chức văn chương có thể vô tình mắc phải là chờ đợi người trẻ bước vào với những hình thức sinh hoạt, những quan niệm về văn chương và những phương thức hoạt động giống hệt thế hệ trước, trong khi thực tế người trẻ hôm nay đang sống trong một môi trường văn hóa hoàn toàn khác. Họ viết trên điện thoại, đọc trên màn hình, xuất bản trên mạng xã hội, làm podcast, video, blog, newsletter và sử dụng những phương tiện truyền thông mà nhiều người trong thế hệ trước có thể chưa quen thuộc. Họ viết truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ, tản văn, kịch bản, spoken word và nhiều hình thức sáng tác khác, trong đó ranh giới giữa văn chương, nghệ thuật và truyền thông ngày càng trở nên linh hoạt. Có những người trẻ không tự gọi mình là “nhà văn”, nhưng họ viết mỗi ngày; có những người có hàng ngàn người theo dõi nhưng chưa từng nghĩ đến chuyện gia nhập một hội văn chương; cũng có những người viết bằng tiếng Việt, tiếng Anh hoặc cả hai ngôn ngữ, sống giữa hai hay nhiều nền văn hóa và đang hình thành tính văn chương rất khác với thế hệ trước. Họ chính là một phần của tương lai văn chương Việt Nam, và nếu Văn Bút chỉ tìm kiếm một hình mẫu “nhà văn” theo quan niệm cũ thì rất có thể chúng ta sẽ bỏ qua chính những người mà mình đang cần tìm. Muốn có người trẻ, trước hết chúng ta phải hiểu người trẻ đang ở đâu, họ đang viết gì, họ đang quan tâm đến điều gì và họ muốn được tham gia vào một tổ chức văn chương theo cách nào. Tôi cho rằng VBVNHN cần suy nghĩ nghiêm túc về một chương trình lâu dài nhằm thu hút, khuyến khích và đào tạo thế hệ kế thừa. Chúng ta có thể bắt đầu bằng một chương trình dành cho người viết trẻ, tổ chức những cuộc thi sáng tác, những buổi tọa đàm trực tuyến, những cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ, mời những cây bút trẻ tham dự với tư cách khách mời trước khi trở thành hội viên, hoặc thành lập một nhóm “Nhà văn trẻ” có sự độc lập nhất định nhưng vẫn kết nối với VBVNHN. Chúng ta cũng có thể tổ chức những buổi hướng dẫn về xuất bản, biên tập, dịch thuật, bản quyền, truyền thông và kỹ năng viết, bởi đối với một người trẻ mới bước vào con đường sáng tác, những kiến thức thực tế như vậy có thể có giá trị không kém một lời mời gia nhập hội. Nhưng quan trọng hơn hết là phải tạo cho người trẻ cảm giác rằng Văn Bút không phải là một câu lạc bộ chỉ dành cho thế hệ cha mẹ của họ, mà cũng là nơi dành cho họ, nơi tiếng nói của họ được lắng nghe, tác phẩm của họ được tôn trọng và những cách thức sáng tạo mới của họ được đón nhận. Nếu một người trẻ bước vào Văn Bút mà cảm thấy mình chỉ là một người khách đứng bên ngoài một thế giới đã được định hình từ rất lâu, thì rất khó để họ ở lại; ngược lại, nếu họ cảm thấy mình có thể đóng góp, có thể đề xuất ý tưởng, có thể thử nghiệm những cách làm mới và có thể cùng thế hệ đi trước xây dựng tương lai, thì khả năng họ gắn bó sẽ hoàn toàn khác. Một vấn đề khác được đặt ra trong cuộc họp YWC là tiêu chuẩn tuổi tác khi đại diện cho các trung tâm Văn Bút. Nếu một trung tâm không có người dưới 35 tuổi thì phải làm sao? Đây là một vấn đề thực tế cần được thảo luận một cách cởi mở và linh hoạt, bởi mục tiêu của Ủy ban Nhà Văn Trẻ là tạo tiếng nói và sự tham gia cho thế hệ trẻ, nhưng trên thực tế, có những trung tâm Văn Bút đang phải đối diện với tình trạng thiếu người trẻ một cách nghiêm trọng. Nếu quy định về tuổi tác được áp dụng quá cứng nhắc, một số trung tâm có thể hoàn toàn không có người đại diện trong những sinh hoạt liên quan đến thế hệ trẻ, trong khi vấn đề mà họ đang đối diện lại chính là sự thiếu vắng thế hệ trẻ. Có lẽ cần phải có những cơ chế linh hoạt hơn, chẳng hạn một hội viên không thuộc độ tuổi quy định vẫn có thể đảm nhận vai trò kết nối và đưa tiếng nói của những người trẻ trong trung tâm đến với YWC, đồng thời giúp trung tâm xây dựng những chương trình thực tế để tìm kiếm và khuyến khích người trẻ tham gia. Tuy nhiên, điều này cũng không nên trở thành một lý do để các trung tâm bằng lòng với tình trạng hiện tại, mà ngược lại, phải trở thành động lực để mỗi trung tâm tự đặt câu hỏi rằng tại sao mình không có người trẻ, mình đã làm gì để tìm kiếm họ và mình có thể làm gì khác đi trong những năm tới. Nếu một tổ chức thật sự muốn tồn tại lâu dài thì việc tìm kiếm thế hệ kế thừa phải trở thành một phần trong trách nhiệm của chính tổ chức ấy, chứ không thể chỉ trông chờ vào những cơ chế bên ngoài. Bên cạnh bài toán lão hóa và thiếu thế hệ kế thừa, VBVNHN còn phải đối diện với một thực tế đáng buồn khác, đó là những bất đồng, tranh chấp và sự chống đối có thể xuất hiện cả từ bên trong lẫn bên ngoài tổ chức. Trong những lần trò chuyện với nhà văn Hồng Thủy, Chủ tịch Văn Bút vùng Đông Bắc Hoa Kỳ, tôi nhiều lần chứng kiến sự buồn bã của bà khi kể về những khó khăn và những áp lực mà Văn Bút ( và cá nhân bà) phải đối diện. Tôi không muốn biến bài viết này thành nơi quy kết cá nhân hay khơi lại những tranh chấp đã xảy ra, bởi làm như vậy chẳng những không giải quyết được vấn đề mà còn có thể khiến những khoảng cách vốn đã tồn tại trở nên sâu hơn. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn thẳng vào một thực tế rằng một tổ chức đang thiếu người trẻ mà lại tiếp tục tiêu hao quá nhiều năng lượng vào những bất đồng nội bộ thì tương lai sẽ càng trở nên mong manh hơn. Chúng ta có thể bất đồng về quan điểm, có thể tranh luận về đường hướng, có thể không đồng ý với cách làm của nhau, nhưng nếu mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo tồn và phát triển văn chương Việt Nam thì chúng ta phải học cách tranh luận mà không phá hủy nhau, phải biết phân biệt giữa sự khác biệt về quan điểm và sự đối đầu giữa con người với con người. Một tổ chức văn chương không thể thu hút người trẻ nếu hình ảnh mà họ nhìn thấy trước mắt chỉ là những cuộc tranh chấp kéo dài, bởi người trẻ cần nhìn thấy ở Văn Bút một không gian của văn chương, tự do sáng tạo, đối thoại, học hỏi và tình đồng nghiệp, chứ không phải một chiến trường của những bất đồng cá nhân. Nếu chúng ta muốn mời gọi thế hệ mới bước vào, trước hết chúng ta phải tạo cho họ một môi trường mà họ cảm thấy đáng để bước vào và đáng để ở lại. Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất mà chúng ta cần đặt ra lúc này không phải là VBVNHN hiện nay có bao nhiêu hội viên, đã có bao nhiêu tác giả xuất bản bao nhiêu tác phẩm, hay trong một nhiệm kỳ đã tổ chức được bao nhiêu sinh hoạt, mà là liệu mười năm, hai mươi năm hay ba mươi năm nữa, khi thế hệ hiện tại dần lui về phía sau, VBVNHN sẽ còn có những ai tiếp tục cầm bút, tiếp tục sinh hoạt, tiếp tục tổ chức và tiếp tục mang ngọn lửa văn chương Việt Nam đi về phía trước. Nếu ngay từ hôm nay chúng ta không bắt đầu một cách nghiêm túc việc tìm kiếm, khuyến khích, nâng đỡ và đào tạo thế hệ kế thừa, thì đến một lúc nào đó, chúng ta có thể sẽ nhận ra rằng điều đáng tiếc nhất không phải là những gì mình đã làm chưa đủ, mà là đã không kịp chuẩn bị cho những người sẽ tiếp tục công việc ấy sau mình. Một tổ chức văn chương có thể tự hào về một quá khứ đáng trân trọng, nhưng quá khứ dù phong phú đến đâu cũng không thể tự mình tạo nên tương lai; những tác phẩm của các thế hệ đi trước có thể còn mãi với thời gian, nhưng một tổ chức chỉ thực sự tiếp tục sống khi vẫn còn những người trẻ muốn viết, muốn đọc, muốn đối thoại, muốn đóng góp và nhìn thấy mình có một chỗ đứng trong hành trình ấy. Vì vậy, tôi nghĩ đã đến lúc vấn đề thế hệ kế thừa cần được xem như một trong những ưu tiên quan trọng nhất của VBVNHN, không phải bằng những khẩu hiệu mang tính hình thức mà bằng những chương trình cụ thể, thiết thực và lâu dài; không phải bằng cách ngồi chờ người trẻ tìm đến chúng ta, mà bằng việc chủ động bước ra tìm đến họ; không phải bằng cách yêu cầu họ phải trở thành những người viết giống thế hệ trước, mà bằng cách mở rộng cánh cửa để họ mang vào Văn Bút những tiếng nói, những cách nghĩ, những phương tiện và những hình thức sáng tạo của thời đại mình. Có thể chúng ta không thể thay đổi tất cả chỉ trong một vài năm, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể bắt đầu bằng một việc rất đơn giản: tạo ra cơ hội để người trẻ biết rằng Văn Bút vẫn ở đây, vẫn cần họ và vẫn dành một chỗ cho họ. Nếu làm được điều đó, những giá trị mà các thế hệ đi trước đã gìn giữ sẽ không chỉ nằm lại trong ký ức, mà sẽ tiếp tục được chuyển giao, được làm mới và được phát triển trong một hoàn cảnh xã hội hoàn toàn khác. Có lẽ điều lớn nhất mà thế hệ hiện tại có thể làm cho VBVNHN không phải là cố gắng giữ mãi vị trí của mình, mà là chuẩn bị một thế hệ đủ khả năng và đủ tình yêu để tiếp nhận những gì chúng ta đang có hôm nay. Bởi chiếc ghế của mỗi chúng ta rồi cũng sẽ có ngày phải nhường lại cho người khác, nhưng điều đáng quan tâm không phải là ai sẽ ngồi vào chiếc ghế ấy, mà là liệu chúng ta đã kịp chuẩn bị để có một người sẵn sàng ngồi vào đó hay chưa. Nếu câu trả lời là có, thì dù VBVNHN có thay đổi về hình thức, về con người hay về phương thức hoạt động, tinh thần của Văn Bút vẫn có thể tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác; còn nếu chúng ta không chuẩn bị được một thế hệ kế thừa, thì dù những thành tựu của quá khứ có đáng tự hào đến đâu, chúng ta vẫn phải đối diện với một khoảng trống rất lớn của tương lai. Và có lẽ, đó mới là câu hỏi mà mỗi người trong chúng ta, dù đang ở bất cứ vị trí nào trong VBVNHN, cần tự mình trả lời: chúng ta muốn để lại cho thế hệ sau một di sản đã khép lại, hay một ngọn lửa vẫn còn đang cháy để họ có thể tiếp tục mang đi? ============================================================= Y Thy Võ Phú https://www.lulu.com/spotlight/phuvo https://www.facebook.com/ythy.phuvo phuvophotography@gmail.com =================================================== |
| Tôi rất đồng ý với những xét rất thông minh và rất thực tế cho VBVNHN hiện tại và tương lai sau nầy….của Y Thi Vỏ Phú. Rất mong Tân BCH VBVNHN lưu tâm về những ý kiến xây dựng nầy…. Lê Hữu Liệu (Houston) Sent from my iPhone |
| Mến thăm Văn hữu Y Thy Võ Phú, cựu Phó chủ tịch VBVNHN (2018-2020) Lê Hữu Liệu và quý văn hữu VBVNHN, Cung Lan chân thành cảm ơn quý văn hữu Thanh Song Kim Phú, Y Thy Võ Phú, và Nguyễn Văn Tới đã cố gắng dành thời giờ hiếm quý để tham dự các cuộc họp của các Uỷ Ban Văn Bút Quốc Tế từ ngày 15 tháng 9 đến hôm nay (22/9/2026). Quý văn hữu ở bên miền Tây chắc phải dậy sớm từ 4 giờ 30 sáng mới vào họp đúng giờ như thế! Ngày hôm nay, Cung Lan rất cảm động khi thấy VBVNHN có 3 đại biểu tham dự. Khi Cung Lan phát biểu, ngỡ đâu văn hữu Y Thy Võ Phú không nghe vì bận công việc, không ngờ Y Thy Võ Phú theo dõi cuộc họp khá kỹ. Cung Lan tin rằng những đề nghị của mình sẽ được Ban đại diện của VBQT lưu ý qua các tường trình từ các chủ tịch của các Uỷ Ban trong hai buổi họp chính của VBQT vào ngày 29 & 30 tháng 9, 2026. Hôm nay, cũng như những lần họp trong Uỷ Ban Các nhà văn trẻ trong các năm trước. Cung Lan ghi danh một mình rồi tham dự cuộc họp một mình. Cốt để cho VBQT thấy đại diện VBVNHN luôn dự họp đúng giờ, đúng ngày và không bỏ một cuộc họp nào. Đã nhiều lần Cung Lan ao ước quý văn hữu tham dự các cuộc họp VBQT để VBVNHN có khí thế hùng hậu nhưng rồi lần nào gửi thông báo cũng thấy sự hững hờ. Sau đó lại nhạo báng người tham dự chỉ để “chụp hình” chứ đâu biết những người tham dự đã làm những gì! Rất buồn khi hội viên VBVNHN, những vị mà mình thức khuya dậy sớm cố gắng trình bày thật đẹp các trang tác giả để đối phó với hội nhà văn trong nước, và quảng bá các tác phẩm của các vị ấy với thế giới lại là những người bàn tán, chê bai những lời không hay. Hôm nay, Cung Lan tin chắc là Y Thy Võ Phú chính mắt thấy khi bà Alix phát biểu bằng tiếng Pháp thì người điều hành chuyển sang tiếng Anh cho Mình nghe và nhà văn trẻ Andrei phát biểu bằng tiếng Tây Ban Nha thì cô Alicia dịch sang tiếng Anh. Khi cô Alicia dịch thiếu, thì người điều hành mở máy cho chúng ta nghe những phần thiếu sót. Văn hữu Lê Hữu Liệu mến, Cung Lan tin là các vị trong Tân ban chấp hành VBVNHN 2027-2029 rất tự tin trong các cuộc họp VBQT trong tương lai. Các văn hữu Thanh Song Kim Phú, Nguyễn Văn Tới, Y Thy Võ Phú chưa thực sự điều hành VBVNHN mà bây giờ đã có nhiều kinh nghiệm khi tham dự: lưu trữ mật mã để vào Zoom, biết vào chat room chào bạn văn từ các trung tâm VB khác, biết bàn thảo qua chatroom và thẳng thắn phát biểu ý kiến. Cung Lan xin nhắc thêm là Các tường trình, hỏi đáp, phát biểu đều được ghi âm và thông dịch rất tinh vi…cho nên khi chúng ta phát biểu điều gì phải cẩn thận. Nhưng chúng ta không nên lo ngại vì trước khi họp VBQT thường gửi chương trình có những gì bằng tiếng Anh, Pháp và Tây Ban Nha( Xin xem các đính kèm trong email) Nếu chúng ta chịu khó đọc kỹ chương trình của mỗi cuộc họp thì chúng ta sẽ biết trước diễn biến trong hai ngày họp chính. Còn chuyện nội bộ VBVNHN: Hội viên VBVNHN có quyền tự do phát biểu qua viết và nói. Cung Lan nghĩ: bất cứ Ban chấp hành của nhiệm kỳ nào cũng sẽ giải thích rõ ràng những thắc mắc của hội viên. Miễn là thành thật với nhau, thông cảm nhau để cùng giữ gìn VBVNHN trong trường VBQT. Cung Lan mong mỏi sự tự nguyện dấn thân phụng sự VBVNHN trong tinh thần tự nguyện và lạc quan hơn là nghe những lời bình phẩm vô ích. Y Thy Võ Phú nói rất đúng: “ Có lẽ điều lớn nhất mà thế hệ hiện tại có thể làm cho VBVNHN không phải là cố gắng giữ mãi vị trí của mình, mà là chuẩn bị một thế hệ đủ khả năng và đủ tình yêu để tiếp nhận những gì chúng ta đang có hôm nay. Bởi chiếc ghế của mỗi chúng ta rồi cũng sẽ có ngày phải nhường lại cho người khác, nhưng điều đáng quan tâm không phải là ai sẽ ngồi vào chiếc ghế ấy, mà là liệu chúng ta đã kịp chuẩn bị để có một người sẵn sàng ngồi vào đó hay chưa. Nếu câu trả lời là có, thì dù VBVNHN có thay đổi về hình thức, về con người hay về phương thức hoạt động, tinh thần của Văn Bút vẫn có thể tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác; còn nếu chúng ta không chuẩn bị được một thế hệ kế thừa, thì dù những thành tựu của quá khứ có đáng tự hào đến đâu, chúng ta vẫn phải đối diện với một khoảng trống rất lớn của tương lai. Và có lẽ, đó mới là câu hỏi mà mỗi người trong chúng ta, dù đang ở bất cứ vị trí nào trong VBVNHN, cần tự mình trả lời: chúng ta muốn để lại cho thế hệ sau một di sản đã khép lại, hay một ngọn lửa vẫn còn đang cháy để họ có thể tiếp tục mang đi?” Xin cảm ơn sự chia sẻ của Y Thy Võ Phú và mong rằng VBVNHN sẽ có những đột phá bằng những hành động cởi mở và dễ thương hơn. Bài viết này đã được đăng trong Tam cá Nguyệt San và trang Tác giả. Kính chúc quý văn hữu buổi tối an bình, đầm ấm Kính mến, Cung Thị Lan |
| Thưa cây bút trẻ Y Thy Võ Phú, và tất cả BCH cùng quý thành viên VBVNHN, Bài tâm bút của Y Thy Võ Phú là một tiếng chuông cảnh tỉnh kịp thời, chạm đúng vào “vùng yếu” của Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại (VBVNHN) hiện nay, như nhiều nhận định mà tôi từng nghe đây đó. Trước hết, xin cảm ơn bài viết thẳng thắn, bộc trực, đong đầy tâm huyết, và tình yêu dành cho văn học Việt Nam nói chung, VBVNHN nói riêng, của Võ Phú. Y Thy không phàn nàn chung chung mà đưa ra góc nhìn trực diện từ một cuộc họp quốc tế, tạo nên sự giật mình, nhắc nhở cho người thuộc thế hệ đi trước như tôi. Đọc kỹ bài viết, tôi thấy nhiều điểm rất lý thú và hữu ích Võ Phú đưa ra để áp dụng cho VBVNHN, đó là những điều tôi tóm tắt như sau: *Văn Bút chúng ta có thể chủ động tìm kiếm, liên lạc, mời gọi giới trẻ thay vì thụ động chờ đợi. Bởi vì, người trẻ có muôn vàn áp lực cơm áo gạo tiền và nhiều kênh sáng tạo khác. Nếu Văn Bút không chủ động bước ra tiếp cận, ranh giới giữa hai thế hệ sẽ mãi mãi không thể kết nối. *Những người “sọan luật” cho VBVNHN cần thay đổi định nghĩa về “người viết” hay nhà văn. Thế hệ mới không nhất thiết phải in sách giấy hay được tôn xưng danh hiệu “nhà văn”. Họ sáng tác qua blog, newsletter, podcast, mạng xã hội, thậm chí viết song ngữ. Mở rộng khái niệm yêu cầu sáng tác là cách duy nhất để tiếp nhận lực lượng này vào nhà Văn Bút. *Tạo môi trường lành mạnh, dẹp bỏ tranh chấp. Bài viết của Y Thy chỉ ra chính xác rằng những xung đột nội bộ dai dẳng nhiều năm chính là yếu tố “xua đuổi” người trẻ nhanh nhất. Họ cần một không gian văn chương tự do, văn minh, chứ không cần một “chiến trường” của những cái tôi ngã mạn. Đó cũng là lý do không có nhiều người trẻ muốn tham gia vào những cương vị trong Ban Điều Hành. Tóm lại, tâm thư của nhà văn trẻ Y Thy Võ Phú được trau chuốt sâu sắc, kỹ càng, hợp lý, kết hợp giữa sự xúc động thành tâm, lòng kính trọng tiền bối… và lập luận sắc bén của tác giả, có thể giúp chúng ta, những ngòi bút thế hệ trước, cùng nhau đề nghị thay đổi những điều lệ “cản đường” để tạo cơ hội cho giới trẻ dấn thân cùng VBVNHN. Xin thật lòng hoan hô bài viết rất đặc sắc và dũng cảm của tác giả trẻ Y Thy Võ Phú! Tôi thật sự xúc động và có cảm giác cay đắng khi đọc từng dòng tâm bút này. Những trăn trở của Võ Phú cũng chính là niềm đau xót lo âu mà tôi luôn đau đáu tự đáy lòng, những điều mà tôi muốn viết nhiều hơn, nhưng đành phải tóm tắt ngắn gọn trong một phần của bài dự thi Văn Chương Văn Bút vừa qua, vì giới hạn dung lượng theo yêu cầu của BGK. Nhìn lại Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại hôm nay, làm sao không khỏi ngậm ngùi? Nhìn lại hàng ngũ chúng ta, những văn thi sĩ tài cao đức trọng, văn hay chữ tốt, uyên bác một thời cứ lần lượt lá thắm rơi rụng theo quy luật thời gian. Số còn lại vì tuổi cao sức yếu, ngại những bon chen danh vọng ở đời nên chọn lui về bóng tối. Câu hỏi của Võ Phú như một vết dao nhói tim, “Tương lai 10 năm, 20 năm nữa, VBVNHN sẽ đi về đâu?” Theo thiển ý của tôi, câu trả lời không hề khó. Cái khó nằm ở chỗ, những lớp tiền bối chúng ta có đủ bao dung, đủ hy sinh cái tôi và vị trí trong làng văn để chủ động tiến lại gần giới trẻ hay không? Những người đang “cầm quyển” giữ quy tắc có dám dũng cảm đập bỏ những điều lệ cứng nhắc, lỗi thời, đã tồn tại nhiều thập niên qua? Thế giới đã bước vào kỷ nguyên công nghệ số và hội nhập toàn cầu. Nếu chúng ta vẫn giữ nguyên những tiêu chuẩn ứng cử Ban Chấp Hành cổ xưa, như bắt buộc phải xuất bản bao nhiêu tập sách tiếng Việt in giấy, phải sinh hoạt thâm niên bao nhiêu năm trong hội… thì vô tình chúng ta đang tự đóng sập cánh cửa tương lai của chính mình với các thế hệ nối tiếp. Dựa vào bức tâm thư của Y Thy Võ Phú, tôi cũng xin tha thiết mạo muội đưa ra những đề nghị mang tính bước ngoặt cho Ban Chấp Hành và Toàn thể Hội viên VBVNHN dưới đây: *Mở rộng khái niệm “Tác phẩm” và “Hội viên”. Thế hệ trẻ ngày nay sáng tác trên Blog, Facebook, Substack, Telegram, Podcast… Tác phẩm của họ reach hàng ngàn độc giả mà không cần qua một nhà xuất bản truyền thống nào. Họ viết bằng tiếng Việt, tiếng Anh, hoặc song ngữ. Chúng ta không thể dùng thước đo của thế kỷ 20 để đánh giá người viết của thế kỷ 21. Hãy công nhận các hình thức xuất bản kỹ thuật số là tác phẩm hợp lệ để xét kết nạp hội viên. * Cải tổ triệt để tiêu chuẩn ứng cử vào Ban Chấp Hành. Một tổ chức văn học muốn vươn tầm quốc tế không thể mãi dựa vào quan niệm, “Người lãnh đạo không biết ngoại ngữ thì đã có thông dịch viên hay máy dịch.” Khi bước ra diễn đàn Văn Bút Quốc Tế, việc bước đi bên cạnh một người thông dịch hay dán mắt vào chiếc máy dịch tự động không bao giờ thể hiện được tầm vóc, khả năng, và sự ứng biến linh hoạt của một dân tộc có nền văn hiến lâu đời như đất nước chúng ta. Tôi đoan chắc rằng không chỉ riêng chúng ta, mà bất kỳ đại diện Văn Bút quốc gia nào khi chưa thông thạo ngoại ngữ cũng đều cảm thấy ngần ngại khi bước ra diễn đàn quốc tế. Từ kinh nghiệm thực tế khi cùng Chủ tịch Cung Thị Lan tham dự buổi họp Zoom với Văn Bút Quốc Tế trước đây để lấy tài liệu viết bài dự cuộc thi Văn Chương của VBVNHN, tôi càng thấy rõ điều này. Trong buổi họp, những đại diện giỏi ngoại ngữ, mà tiêu biểu là Chủ tịch Cung Thị Lan của VBVN rất chăm chú lắng nghe, gọi vào chất vấn và đưa ra nhiều đề xuất thiết thực cho hội nghị, cũng như gửi vào những đoạn CHAT giao lưu cùng mọi người. Trong khi đó, việc phải thông qua người dịch của những thành viên không rành ngoại ngữ đã khiến các đóng góp khác trở nên bất tiện, và kéo dài thời gian góp ý hay tranh luận. Chắc chắn bản thân quý vị đại diện ấy cũng trăn trở rất nhiều trước rào cản ngôn ngữ và cùng chung nỗi lo về thế hệ kế thừa như câu chuyện Y Thy Võ Phú đã chứng kiến và vừa chia sẻ trong tâm thư. Xin thưa, bộc bạch điều này, tôi khẳng định hoàn toàn không mang ý khen chê cá nhân, mà chỉ mong tất cả chúng ta nhìn thẳng vào thực tế mà tác giả trẻ Y Thy Võ Phú đã nêu ra. Hy vọng mọi người cùng cảm thông và đóng góp ý kiến kỹ lưỡng vì tương lai tiếp nối của Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại để cùng tìm giải pháp xây dựng một thế hệ kế thừa cho vững vàng trên trường Quốc Tế. Ngoại ngữ là chiếc cầu nối. Ban Chấp Hành thế hệ mới phải là những người trẻ sử dụng thành thạo ngôn ngữ thứ hai (tiếng Anh, tiếng Pháp…). Có thể tiếng Việt của họ không bay bổng, trau chuốt bằng các bậc tiền bối, nhưng chính họ mới là người có đủ năng lực ngôn ngữ để đưa văn học, văn hóa Việt Nam ra năm châu bốn biển một cách độc lập và kiêu hãnh. Tuy nhiên, những ý kiến này không bắt buộc (vì không thể) thực hành ngay, mà phải từng bước xây dựng cho thế hệ tương lai, trong những nhiệm kỳ kế tiếp chẳng hạn. *Hạ thấp thâm niên, nâng cao tính năng động. Cần xóa bỏ quy định thâm niên sinh hoạt quá lâu mới được ứng cử. Hãy trao cơ hội lãnh đạo hoặc quản lý các ban chuyên môn (như Ban Trẻ, Ban Truyền thông, Ban Đối ngoại) cho những người trẻ tài năng ngay khi họ gia nhập. *Tiếng Việt của người trẻ cần được bảo tồn qua sự tiếp nối, không qua sự áp đặt bắt buộc. Chúng ta thường trăn trở tiếng Việt của thế hệ thứ hai, thứ ba ở hải ngoại không còn lưu loát. Nhưng nếu chúng ta đóng cửa, họ sẽ hoàn toàn xa rời tiếng Việt. Bằng cách mời gọi họ vào Văn Bút, trao cho họ vai trò đại diện, chúng ta tạo ra một môi trường để họ gìn giữ cội nguồn. Họ dùng ngoại ngữ để bảo vệ và quảng bá Văn Hóa Việt ra thế giới, và ngược lại, chính không gian Văn Bút sẽ nuôi dưỡng lại vốn tiếng Việt cho họ. Cuối cùng, đã đến lúc chúng ta cùng nhìn thẳng vào thực tế. Trải qua bao biến cố thăng trầm, sự trường tồn và phát triển của Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại quan trọng hơn bất kỳ danh vị hay quy tắc cổ xưa nào. Nếu cứ mãi giữ nguyên những khuôn cũ, Văn Bút rồi đây sẽ khép lại cùng với thế hệ của chúng ta như một trang sử cũ. Nhưng nếu dũng cảm mở rộng vòng tay, điều chỉnh điều lệ để đón nhận nhịp thở và sự khác biệt của thế hệ trẻ, chúng ta sẽ trao lại cho họ một ngọn lửa vẫn đang cháy rực, “From generation to generation”, truyền tiếp từ đời này sang đời khác. Có lẽ quý vị cũng như tôi, rất tâm đắc với những lời này của cây viết trẻ Y Thy Võ Phú: “Có lẽ điều lớn nhất mà thế hệ hiện tại có thể làm cho VBVNHN không phải là cố gắng giữ mãi vị trí của mình, mà là chuẩn bị một thế hệ đủ khả năng và đủ tình yêu để tiếp nhận những gì chúng ta đang có hôm nay. Bởi chiếc ghế của mỗi chúng ta rồi cũng sẽ có ngày phải nhường lại cho người khác, nhưng điều đáng quan tâm không phải là ai sẽ ngồi vào chiếc ghế ấy, mà là liệu chúng ta đã kịp chuẩn bị để có một người sẵn sàng ngồi vào đó hay chưa. Nếu câu trả lời là có, thì dù VBVNHN có thay đổi về hình thức, về con người hay về phương thức hoạt động, tinh thần của Văn Bút vẫn có thể tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác; còn nếu chúng ta không chuẩn bị được một thế hệ kế thừa, thì dù những thành tựu của quá khứ có đáng tự hào đến đâu, chúng ta vẫn phải đối diện với một khoảng trống rất lớn của tương lai. Và có lẽ, đó mới là câu hỏi mà mỗi người trong chúng ta, dù đang ở bất cứ vị trí nào trong VBVNHN, cần tự mình trả lời: chúng ta muốn để lại cho thế hệ sau một di sản đã khép lại, hay một ngọn lửa vẫn còn đang cháy để họ có thể tiếp tục mang đi?” Những ý tưởng đề xuất trên đây xuất phát từ lá thư đầy tâm huyết của cây viết trẻ Y Thy Võ Phú. Rất mong Ban Chấp Hành Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại và toàn thể quý hội viên cùng sẻ chia, suy ngẫm, để tổ chức không chỉ sống bằng những hoài niệm của quá khứ, mà thực sự bước tới một tương lai vĩnh viễn trường tồn. Trân trọng cảm ơn Y Thy Võ Phú Và cảm ơn quý vị đã đọc. Phương Hoa – Thành viên VBVNHN VĐBHK |
| MỘT CHÚT SUY NGHĨ VỀ TƯƠNG LAI CỦA VBVNHN Đọc bài “Tương Lai Của VBVNHN – Một câu hỏi đau nhức về thế hệ kế tiếp” của Y Thy Võ Phú, tôi thật sự xúc động và đồng cảm với những ưu tư mà Võ Phú đã chân thành đặt ra. Đây không chỉ là nỗi lo của riêng một cây bút trẻ, mà theo tôi, là câu hỏi rất đáng để tất cả những ai yêu quý và quan tâm đến Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại cùng suy nghĩ: Mười năm, hai mươi năm nữa, ai sẽ là người tiếp tục giữ ngọn lửa mà các thế hệ đi trước đã dày công gìn giữ? VBVNHN mang trong mình một lịch sử và di sản tinh thần đáng trân quý. Đối với nhiều người thuộc thế hệ chúng ta, Văn Bút không đơn thuần chỉ là một hội văn chương, mà còn là nơi gìn giữ tiếng Việt, văn hóa, ký ức và những giá trị của người Việt tự do nơi hải ngoại. Chính vì quý trọng di sản ấy, chúng ta càng phải nghĩ đến việc làm sao để trao lại cho thế hệ mai sau. Tôi rất đồng ý với Võ Phú rằng chúng ta không thể chỉ ngồi chờ người trẻ tìm đến Văn Bút. Thời đại đã thay đổi. Người trẻ hôm nay đọc, viết, sáng tác và giao tiếp bằng những phương tiện rất khác thế hệ trước. Có người viết bằng tiếng Việt, có người bằng tiếng Anh, có người sử dụng cả hai ngôn ngữ; và họ thể hiện khả năng sáng tạo qua nhiều hình thức mới của thời đại kỹ thuật số. Muốn có một thế hệ kế thừa, có lẽ trước hết chúng ta cần chủ động tìm đến họ, lắng nghe họ và mở rộng cánh cửa để họ cảm thấy VBVNHN cũng là mái nhà của mình. Theo thiển ý của tôi, chúng ta có thể bắt đầu bằng những việc nhỏ nhưng cụ thể và thực tế: thành lập một Nhóm Người Viết Trẻ; tổ chức các cuộc thi thơ, truyện ngắn, tùy bút hay sáng tác song ngữ Việt-Anh dành cho giới trẻ; tìm đến các hội sinh viên Việt Nam tại đại học, các lớp Việt ngữ, trung tâm văn hóa và những cây bút trẻ đang sinh hoạt trên mạng xã hội. Thay vì chỉ hỏi: “Tại sao người trẻ không đến với chúng ta?”, có lẽ chúng ta cũng nên tự hỏi: “Chúng ta đã đi đến nơi người trẻ đang có mặt hay chưa?” Tôi cũng nghĩ rằng những chương trình gặp gỡ giữa các thế hệ sẽ rất hữu ích. Một chương trình như “Người đi trước – Người tiếp nối” có thể tạo cơ hội để những người cầm bút lâu năm chia sẻ kinh nghiệm sáng tác, biên tập, xuất bản và dịch thuật; trong khi thế hệ trẻ có thể giúp người đi trước hiểu thêm về truyền thông kỹ thuật số và những hình thức sáng tạo mới. Như vậy, sự truyền trao không chỉ đi theo một chiều, mà trở thành một cuộc gặp gỡ và học hỏi lẫn nhau. Quan trọng hơn, nếu muốn người trẻ gắn bó lâu dài, chúng ta cần dành cho họ một tiếng nói và vai trò thật sự: được đề nghị chương trình, thử nghiệm những cách làm mới, tham gia tổ chức và dần dần đảm nhận trách nhiệm. Người trẻ cần cảm thấy mình không chỉ được mời đến để hiện diện, mà thực sự là một phần của tương lai Văn Bút. Bên cạnh vấn đề thế hệ kế thừa, tôi cũng rất đồng cảm với ưu tư của Võ Phú về những bất đồng có thể làm hao tổn tâm sức của một tổ chức vốn đang rất cần dành năng lượng cho tương lai. Bất đồng ý kiến là điều khó tránh trong bất cứ tổ chức nào. Nhưng chúng ta có thể bất đồng mà vẫn tôn trọng nhau; có thể tranh luận mà không làm tổn thương nhau; có thể khác nhau về cách làm nhưng vẫn cùng hướng về một mục đích chung. Nếu tất cả đều thật lòng mong VBVNHN được trường tồn và phát triển, có lẽ những khác biệt cá nhân nên được đặt sau quyền lợi lâu dài của tổ chức. Muốn mời người trẻ bước vào, trước hết chúng ta cần tạo nên một môi trường mà khi nhìn vào, họ muốn bước vào và muốn ở lại – một nơi có tình đồng nghiệp, sự tôn trọng, tự do sáng tạo, đối thoại giữa các thế hệ và sự rộng mở đối với những ý tưởng mới. Tôi đặc biệt tâm đắc với hình ảnh “ngọn lửa” ở cuối bài của Võ Phú. Thế hệ chúng ta đã nhận ngọn lửa ấy từ những người đi trước và cố gắng giữ cho nó không tắt qua bao biến động của lịch sử và những năm tháng nơi xứ người. Nhưng có lẽ trách nhiệm quan trọng nhất của chúng ta hôm nay không phải chỉ là giữ ngọn lửa, mà còn phải tìm được những bàn tay trẻ để trao ngọn lửa ấy lại. Và việc ấy có thể bắt đầu ngay từ những điều rất nhỏ: tìm một người trẻ, mời một cây bút mới, tổ chức một sinh hoạt dành cho giới trẻ, mở một cánh cửa và lắng nghe một tiếng nói khác với thế hệ mình. Nếu mỗi người trong VBVNHN cùng góp một bàn tay như thế, tôi tin rằng câu hỏi “Ai sẽ tiếp nối chúng ta?” rồi sẽ dần dần có câu trả lời. Xin chân thành cảm ơn Võ Phú đã viết một bài đầy tâm huyết, chân thành và ý nghĩa. Cảm ơn một người trẻ đã không chỉ nghĩ đến con đường sáng tác của riêng mình, mà còn trăn trở về tương lai của một tổ chức văn chương mà nhiều thế hệ đã góp công xây dựng. Chính sự ưu tư ấy đã là một tín hiệu đáng mừng. Bởi khi vẫn còn những người trẻ biết quan tâm, biết đặt câu hỏi và muốn góp một bàn tay cho tương lai của VBVNHN, thì ngọn lửa ấy vẫn chưa tắt – và chúng ta vẫn còn thời gian để cùng nhau trao nó lại cho thế hệ mai sau. Trân trọng, Phạm Phan Lang |
